Tâm thư số 2 - Học để làm gì?

Hà Nội, ngày 20 tháng 6 năm 2026

Gửi con của ba,

Con người không thể sống nếu không ăn, không uống và không hít thở mỗi phút. Đó là một chân lý mà mọi người đều thừa nhận, nhưng ngoài 3 thứ đó ra, còn một thứ mà nhiều người vẫn làm hàng ngày, hàng tháng, hàng năm để có thể ít nhất là sinh tồn ở một thế giới đầy khắc nghiệt và thay đổi rất nhanh chóng đó là sự học và hành. Khi nhắc đến từ học, có lẽ đa phần con và những bạn của con sẽ nghĩ và liên tưởng đến việc học phổ thông hay là học ở trường học, nhưng ở đây, khi ba nhắc đến sự học là muốn đề cập đến sự học nói chung, tức là quá trình học để có thể hiểu được, làm được những thứ mới, học được những kỹ năng mới nói chung. Tất cả những việc mà con làm hàng ngày, thực chất đều là kết quả của quá trình học hỏi, ví dụ như rửa mặt sao cho đúng, đánh răng sao cho đúng hay rửa tay như nào ,…vv. Do đó thực ra sự học chính là một trong những thứ quan trọng để giúp cho chúng ta ít nhất là sinh tồn đã. Nhưng nội dung chính sau đây ba sẽ không tập trung để nói về sự học nói chung nữa, mà ba muốn nói đến sự học ở một góc nhìn rộng hơn, liên quan đến học để có cho mình cái nghề, và những trải nghiệm, những suy nghĩ về sự học của ba

Nói qua một chút về tiêu đề, học để làm gì ? thực ra là một câu hỏi và cũng là tên tiêu đề một livestream của anh Jason từng làm cùng với anh Hùng, Thăng (tên thật là Trung, đang học Phd về khoa học chính trị ở Mỹ) và anh Dũng (từng là voice của Zen tactics). Livestream đó bàn về mục đích, lý do của việc học, một câu hỏi tưởng chừng như rất cơ bản nhưng thực sự chưa có nhiều người trả lời, phân tích được gãy gọn lý do thực sự tại sao ta phải học ? Mọi hành động đều có nguyên nhân xuất phát của nó, khi ta làm một việc, ta phải thực sự có được lý do để làm việc đó chứ không phải là việc khác. Nhưng dễ thấy thực trạng ở nước mình, có lẽ nhiều bạn học sinh học vì bố mẹ bảo phải học vì quan trọng hoặc có thể là thấy được việc học quan trọng, học giỏi thì đạt được thế này, thế kia, nhưng nếu được hỏi quan trọng cụ thể như thế nào, thì thường không trả lời được câu hỏi đó. Khi mà bạn làm một việc gì đó chỉ vì bạn được người khác nói rằng nó quan trọng lắm, trong khi mình chưa thật sự hiểu rõ thì chắc chắn việc đó sẽ không thể bền được, kể cả là việc bạn có thực sự muốn làm việc đó hay không thì cũng vậy, đó chỉ là động lực bên ngoài tác động lên bạn, không mang tính chất lâu dài. Lấy ví dụ như nhiều bạn sinh viên đỗ các trường đại học tốp đầu với số điểm rất cao, nhưng khi vào đại học thì học hành sa sút hẳn, lý do thường thấy là do lên đại học, không có gia đình kèm sát sao, cộng thêm động lực học giảm sút thì dần dần họ có thành tích học tập giảm sút. Với quan điểm của ba thì những bạn đó lên đại học nhưng vẫn với lối suy nghĩ rằng học đại học cũng giống như học cấp 3, hay học phổ thông, đó là việc học bắt buộc, học phổ thông, chứ không thực sự hiểu mình học để làm gì, mình học cái gì. Mà đã học giống học cấp 3, lại sinh hoạt xa gia đình, không có sự giám sát của gia đình nên dễ sinh ra lười học hơn, đó là nguyên nhân chính dẫn đến sự sa sút.

Như vậy, xác định được tại sao mình lại phải học, học để làm gì thực chất là một câu hỏi cốt lõi mà mọi người học đều phải hiểu và trả lời được cho mình một cách cặn kẽ và chi tiết. Trả lời được câu hỏi này thì mọi người sẽ hiểu tại sao chúng ta cần phải học, từ đó nhận thấy việc học nó quan trọng không kếm gì việc ăn uống hay hít thở của chúng ta hàng ngày vậy, từ đó sẽ tạo ra động lực từ bên trong, và động lực này sẽ luôn thúc đẩy chúng ta không ngừng học hỏi. Động lực bên trong và động lực bên ngoài, 2 kiểu động lực, đều thúc đẩy chúng ta làm một việc nào đó, nhưng so với động lực bên ngoài (ví dụ những áp lực từ gia đình, thầy cô, thậm chí mục tiêu do chúng ta tự đặt ra, ..vv) thì động lực bên trong sẽ lâu dài và bền hơn rất nhiều, ví dụ về động lực bên trong có thể kể đến rất nhiều như: mong muốn hiểu rõ hơn về vấn đề này, mong muốn khám phá những điều chưa biết về lĩnh vực này, ..vv. Dễ thấy nếu là động lực bên trong, rất khó có thể hết hoặc có thể dừng lại được, so với những động lực bên ngoài thường là sau một khoảng thời gian thì có thể là bản thân hết động lực hoặc những vấn đề bên ngoài không còn trở thành động lực nữa, ví dụ như nếu cố gắng học chỉ để thi vào lớp 10 hoặc thi đại học thì thi xong cũng hết động lực, và nếu muốn học thì cần tìm thêm động lực là vì vậy.

Có lẽ ba nói dài dòng vậy cũng chỉ mong con thấy được rằng, muốn làm một việc gì đó, thực ra ta cần động lực bên trong hơn là những động lực từ bên ngoài. Và với việc học tập, việc tìm ra động lực bên trong không có cách nào khác ngoài việc con phải tự trải nghiệm, tự ngẫm, tự suy nghĩ nhiều để bước đầu có được những sự tò mò về thế giới xung quanh con đã, khi đã thấy tò mò về thế giới xung quanh, thì hiển nhiên lúc đó con có nhu cầu đi tìm hiểu, và từ đó ba mong con đọc nhiều, hỏi nhiều để dần dần có thể tìm ra được niềm yêu thích của mình. Đó chính là bước đầu trong việc học là như vậy, xuất phát từ những câu hỏi, xuất phát từ những nhu cầu, mong muốn được khám phá thế giới , khám phá mọi thứ xung quanh mình. Và từ đó, ba tin chắc rằng, khi con càng tìm hiểu, khi con càng trả lời được nhiều câu hỏi mà mình đặt ra, thì con sẽ thấy rằng, những gì mình biết chỉ là hạt cát trong cả một sa mạc rộng lớn, và từ đó nó sẽ càng thúc đẩy con càng muốn tìm hiểu hơn, luôn không ngừng tìm hiểu, học hỏi. Đó chính là động lực bên trong mà ba muốn nhắn gửi con và cũng chính là câu trả lời có lẽ là chuẩn nhất cho câu hỏi “Học để làm gì ?” , đó chính là: Học để hiểu rằng: thực ra mình chẳng biết gì cả, biển học là bao la, và ta cần luôn luôn có được mong muốn, khát vọng để tìm hiểu nó. Đó chính là mục đích cao nhất của việc học

Cuối thư, ba chúc con luôn tìm được niềm vui trong việc học, kể cả là học ở trường hay học bất cứ thứ gì con muốn!!!

Hà Nội, ngày 23 tháng 6 năm 2026 Ba của con